Açıklamasında Cumhuriyet’in kuruluş sürecine değinen Kayadan, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde yokluklar içinde büyük bir mücadele verildiğini vurguladı. Ülkenin sanayiden altyapıya, sağlıktan eğitime kadar pek çok alanda ciddi eksikliklerle karşı karşıya olduğunu belirten Kayadan, halkın büyük bölümünün okuma yazma bilmediğine dikkat çekti.
Eğitim Seferberliği ve Köy Enstitüleri
Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlatılan eğitim seferberliğinin önemine işaret eden Kayadan, Harf Devrimi ile birlikte okuma yazma oranının artırılmaya çalışıldığını ifade etti. Ancak özellikle köylerde okul ve öğretmen eksikliğinin büyük bir sorun olduğunu belirten Kayadan, bu soruna çözüm olarak Köy Enstitüleri modelinin geliştirildiğini kaydetti.
17 Nisan 1940’ta kurulan Köy Enstitüleri’nin, dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel ve İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç öncülüğünde hayata geçirildiğini hatırlatan Kayadan, bu kurumların “okul yapan okullar” olarak tasarlandığını ifade etti.
Üretim ve Eğitimin İç İçe Olduğu Model
Köy Enstitüleri’nde öğrencilerin sadece akademik eğitim almadığını vurgulayan Kayadan, tarım, hayvancılık, zanaat ve teknik alanlarda da uygulamalı eğitim verildiğini belirtti. Öğrencilerin kendi okullarını inşa ettiğini, üretim süreçlerine katıldığını ve kültürel olarak da donanımlı bireyler olarak yetiştirildiğini dile getirdi.
Kapatılma Süreci ve Eleştiriler
Kayadan, Köy Enstitüleri’nin 1946 yılından itibaren zayıflatıldığını ve 1954 yılında tamamen kapatıldığını belirterek, bu süreçte çeşitli eleştiriler ve karalama kampanyalarının etkili olduğunu ifade etti. Enstitülerden yetişen birçok aydın ve yazarın Türk edebiyatına önemli katkılar sunduğunu da sözlerine ekledi.
“Yeniden Hayata Geçirilmeli”
Günümüz eğitim sistemine de değinen Kayadan, Köy Enstitüleri modelinin güncellenerek yeniden hayata geçirilmesi gerektiğini savundu. Eğitimde bilimsel ve laik temellerin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Kayadan, Atatürk ilke ve devrimleri doğrultusunda bir eğitim anlayışının önemine dikkat çekti.
Kuruculara Vefa
Kayadan açıklamasının sonunda, başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Hasan Âli Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç ile emeği geçen öğretmenleri, aydınları ve yazarları minnet ve şükranla andıklarını ifade etti.
