2026 yılından itibaren devreye alınması planlanan yeni modelle, desteklerin yalnızca maaşa göre değil, hane geliri ve gerçek ihtiyaç durumuna göre belirlenmesi öngörülüyor.
2019’da yaklaşık 800 bin kişiyi kapsayan en düşük maaş uygulamasının bugün 5 milyon emekliye ulaşmasına rağmen, sistemin adaletsizlik yarattığı yönündeki eleştiriler artmış durumda. Özellikle prim günü ve kazanç farkı gözetilmeden yapılan eşitlemeler, “çok çalışanın cezalandırıldığı” yorumlarına neden oluyor.
Aynı Maaş, Farklı Prim Günleri
Mevcut uygulamada asgari ücret üzerinden 3.600 gün prim ödeyen bir SSK’lı ile 9.000 gün ve üzeri prim yatıran bir Bağ-Kur’lu aynı taban maaşı alabiliyor. Bu durum, emekliler arasında uzun süredir tartışma konusu.
Maaş Tamamlama Sona Eriyor
Hazine desteğiyle sürdürülen maaş tamamlama yönteminin yerini, gelir tespiti ve sosyal destek esaslı bir yapının alacağı ifade ediliyor. Henüz netleşmiş resmi bir rapor bulunmasa da üzerinde çalışılan sistemin beş temel ayağı olduğu konuşuluyor.
1) Sosyal Yardımlar Tek Sistemde Toplanacak
Belediyeler, vakıflar ve bakanlıkların verdiği yardımların ortak bir veri tabanında toplanması planlanıyor. Böylece kimin hangi desteği aldığı görülecek, mükerrer ya da eksik yardımların önüne geçilecek.
2) Maaşa Değil Hane Gelirine Bakılacak
Yeni modelde yalnızca emekli aylığının düşük olması yeterli sayılmayacak. Evdeki toplam gelir, mülkiyet durumu ve yaşam standardı dikkate alınacak. Aynı maaşı alan ancak kira ödeyen ve başka geliri olmayan biri ile ek gelire sahip bir hane aynı kapsamda değerlendirilmeyecek.
3) Kurumlar Arası Entegrasyon
SGK ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı başta olmak üzere kurumların verileri birleştirilecek. Sistem, gelir sınırının altında kalan kişiler için otomatik destek hesaplayacak.
4) Aynî Yardım Yerine Nakit
Kömür veya gıda kolisi gibi uygulamaların yerini, karta yüklenen nakit desteğin alması planlanıyor. Emekli, ihtiyacını kendi tercihine göre karşılayabilecek.
5) Yaşam Maliyetine Göre Tamamlama
Bulunulan şehirdeki hayat pahalılığı ile emeklinin geliri arasındaki fark hesaplanacak. Amaç, en düşük gelir grubunu belirli bir yaşam standardına yaklaştırmak.
Kök Maaş Tartışması
SGK uzmanlarının değerlendirmelerine göre 2026’dan sonra asıl soru “kök maaş” olacak. Yani emeklinin gerçek hak edişi esas alınacak; gelir eşiğinin altında kalıp kalmadığına bakılacak.
Bu senaryoya göre, kök maaşı düşük ve başka geliri olmayan emeklilere kira, yakıt ve ek nakit desteği sağlanarak gelirleri daha yüksek bir seviyeye tamamlanabilecek. Ancak hane geliri belirlenen sınırın üzerindeyse, bazı emeklilerin uzun süre sıfır zam riskiyle karşı karşıya kalabileceği konuşuluyor.
Tartışmalar Sürecek Gibi
Yeni sistemin, sosyal yardımları daha adil dağıtmayı hedeflediği ifade edilse de, prim gününe göre farklılıkların nasıl giderileceği ve taban maaş uygulamasının tamamen kalkıp kalkmayacağı en çok merak edilen başlıklar arasında yer alıyor.
Düzenlemenin ayrıntılarının, yapılacak yasal çalışmaların ardından netleşmesi bekleniyor. İlerleyen süreçte milyonlarca emeklinin gelir hesabı, sadece maaş bordrosuyla değil, evine giren toplam parayla belirlenecek.
